ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସ ଆମ ଦେଶ ଭାରତବର୍ଷର ମହାନ ସନ୍ଥ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁ। ତାଙ୍କର ‘କଥାମୃତ’, ଚିନ୍ତନ ଓ ଅଧ୍ୟାତ୍ମର ଏକ ଅନୁପମ ସମନ୍ବୟ । କିନ୍ତୁ ଜାଣି ବିସ୍ମିତ ହେବାକୁ ହୁଏ, ଯେ ତାଙ୍କର ବିୟୋଗ ପରେ ହିଁ ତାହା ସଂକଳିତ ହୋଇଥିଲା । ତାହାର ଘନିଷ୍ଠ ସଂପର୍କ ଅଛି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ସହିତ। ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୮୩୬ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ମାସ ୧୮ ତାରିଖରେ | ସେଦିନର ତିଥି ଥିଲା ଫାଲଗୁନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ବିତୀୟା | କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ବିୟୋଗ ଘଟିଥିଲା ୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮୮୬, ଶ୍ରାବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣମୀ ତିଥିରେ | ତାହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରଥଯାତ୍ରା ଦିନର କଥା। ସେଦିନ ଶାରଦା ଦେବୀଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିବାକୁ ଆସିଲେ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଘନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ ତଥା ଅନୁଗାମୀ ମହେନ୍ଦ୍ରନାଥ । ସେ ‘ମାଷ୍ଟରବାବୁ’ ବା ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ମ’ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ | ପ୍ରଣାମ ଓ କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଆଗମନର ଅଭିପ୍ରାୟ ନିବେଦନ କଲେ- ‘“ମା', ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ଜିଟିଏ ଅଛି।” ଶାରଦାଦେବୀ କହିଲେ- “ଆପଣ ତ ନିଜ ଲୋକ; କ'ଣ କହିବେ କହନ୍ତୁ! ମା' ବୋଲି ଡାକିବା ପରେ ଆଉ କି ସଂକୋଚ ବା ଅଛି?” ତାଙ୍କର ଭରସା ପାଇ ମହେନ୍ଦ୍ରନାଥ କହିଲେ, ‘‘ମା’, ଠାକୁର ଯେ ଖାଲି ଯୁଗାବତାର, ତା' ନୁହେଁ ସଂସାରୀ ମଣିଷଙ୍କୁ ସଂସାରର ସହସ୍ର ଜ୍ବାଳାଯନ୍ତ୍ରଣା, ଦୁଃଖକଷ୍ଟ, ଲାଞ୍ଛନା ଭିତରୁ ଉତ୍ତରଣର ପଥ ସେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍...